Бугун Судьялар олий кенгаши ташаббуси билан Одил судлов академиясида Ўзбекистонда хизмат кўрсатган юрист Дилбар Тўхтамишевнага бағишланган “Адолатнинг бир дилбари” номли китоб тақдимоти бўлиб ўтди. Мазкур китобда Дилбар Муродованинг ҳаёт йўли, суд-ҳуқуқ тизимидаги кўп йиллик самарали фаолияти ҳамда масъулиятли лавозимлардаги хизматлари батафсил ёритилган. Шунингдек, унда қаҳрамоннинг инсоний фазилатлари — камтарлик, матонат, ҳалоллик ва жамият манфаатларига садоқат каби жиҳатлар алоҳида очиб берилган. Унда унинг фаолияти шунчаки хизмат пиллапоялари эмас, балки адолат йўлида олиб борилган фидокорона меҳнат ва изчил кураш сифатида тасвирланган. Мазкур нашр нафақат судьялар, балки кенг китобхонлар учун ҳам мўлжалланган бўлиб, унда адолат, ҳалоллик ва масъулият каби қадриятларнинг инсон ҳаётидаги ўрни ҳаётий мисоллар орқали ёритилган. Мазкур тадбир ва китоб ёш соҳа вакиллари ҳамда тингловчилар учун илҳомлантирувчи манба бўлиб хизмат қилиши шубҳасиз.

Бугун Туркий давлатлар суд-ҳуқуқ кадрларини тайёрлаш тармоғига (ТЖТН) аъзо давлатлар иштирокида онлайн йиғилиш бўлиб ўтди. Йиғилишда 2026 йилда ТЖТНга раислик қилиш навбати Ўзбекистон Республикасига топширилди. Ушбу таклиф барча аъзо давлатлар томонидан бир овоздан маъқулланди. 🗣 Раислик Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси ҳамда Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси томонидан амалга оширилади. 🇺🇿 Одил судлов академияси ушбу вазифани қабул қилиб, тармоқ доирасидаги тадбирларни ташкил этиш масъулиятини зиммасига олди. 📅 Навбатдаги йиғилиш жорий йилнинг май ойида Тошкент шаҳрида ўтказилиши режалаштирилган. 💡 Маълумот учун: ТЖТН 2022 йил 12 декабрь куни Истанбул шаҳрида ташкил этилган бўлиб, Турк давлатлари ташкилоти (ОТС)га аъзо ва кузатувчи давлатларнинг суд-ҳуқуқий таълим муассасаларини бирлаштиради. Тармоқ доирасида кадрлар тайёрлаш, тажриба алмашиш ва ҳамкорликни ривожлантиришга қаратилган тадбирлар мунтазам ўтказилади.

Бугун Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси ректори бошчилигидаги вакиллар Ўзбекистон журналистика ва оммавий коммуникациялар университетида бўлдилар. Учрашувда суд тизими фаолиятини оммавий ахборот воситаларида профессионал ёритиш, шунингдек таълим, ҳуқуқ ва медиа соҳалари ўртасидаги ҳамкорликни кенгайтириш масалалари муҳокама қилинди. Учрашув давомида университетнинг моддий-техник базаси, медиастудиялари ҳамда ўқув жараёни билан танишилди. Музокаралар якунида университет талабалари учун “Суд журналистикаси” йўналишида махсус ўқув курсини ташкил этиш бўйича келишувга эришилди. Режага кўра, 30 нафар сараланган талабалар Одил судлов академияси профессор-ўқитувчилари, амалдаги судялар ҳамда медиа соҳаси экспертлари томонидан ўқитилади. Улар суд жараёнларини ёритишнинг ҳуқуқий асослари, журналистика стандартлари, касбий этика ҳамда айбсизлик презумпсиясига риоя этиш каби муҳим масалалар бўйича билим ва кўникмаларга эга бўладилар. Учрашув давомида университет ректори Шерзодхон Қудратхўжа томонидан университет ҳудудида суд муҳитини акс эттирувчи махсус ўқув аудиториялари ва амалий машғулотлар залларини ташкил этиш таклифи билдирилди. Академия раҳбарияти ушбу ташаббусни қўллаб-қувватлашга тайёр эканини маълум қилди. Шунингдек, суд тизими фаолиятини ёритишга ихтисослашган журналистлар учун малака ошириш ва қайта тайёрлаш дастурларини йўлга қўйиш ҳам режалаштирилмоқда. Учрашув якунида икки олий таълим муассасаси раҳбарлари университет талабалари билан очиқ мулоқот ўтказдилар.

Жорий йилнинг 12-март куни Одил судлов академиясида Халқаро юристлар комиссияси (ИCЖ) делегatsiяси билан учрашув ўтказилди. Учрашувда ИCЖнинг минтақавий директори Тимур Шакиров бошчилигидаги делегatsiя ҳамда Одил судлов академияси раҳбарияти иштирок этди. Мулоқот давомида томонлар ўртасида йўлга қўйилган кўп йиллик ҳамкорликнинг бугунги ҳолати муҳокама қилинди. Шунингдек, келгусида ҳамкорликни янада ривожлантиришга қаратилган режалар ва таклифлар кўриб чиқилди. Хусусан, Одил судлов академияси томонидан қуйидаги ташаббуслар илгари сурилди: — “Моот Cоурт” (суд жараёни симулятсияси) форматида машғулотлар ташкил этиш. Бунда тингловчилар учун инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро конвенсияларни қўллаган ҳолда имитатсия қилинган суд мажлисларини ўтказиш; — мавзуларни реал кейслар асосида ўқитиш, яъни халқаро инсон ҳуқуқлари судлари томонидан қабул қилинган муҳим қарорлар базасини шакллантириш ҳамда уларни Ўзбекистон суд амалиётига мослаштириш бўйича амалий машғулотлар ташкил этиш; — судялар ва судяликка номзодлар учун “Одил судлов ва инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро стандартлар” номли дарслик тайёрлаш. Учрашув якунида томонлар ўзаро ҳамкорликни янада мустаҳкамлаш ҳамда илгари сурилган ташаббусларни амалиётга татбиқ этиш бўйича ҳамкорликни давом эттиришга тайёр эканликларини билдирдилар.

Японияда оилавий низоларни ҳал қилишда медиatsiя (японча: chōtei) суд тизимининг ажралмас қисми ҳисобланади. Мамлакатимиз оила қонунчилигидан фарқли равишда япон қонунчилигида айрим тоифадаги оилавий низоларни судгача медиatsiя тартибида кўриб чиқиш мажбурий ҳисобланади. Бу тизимнинг асосий мақсади оила аъзолари ўртасидаги муносабатларни имкон қадар сақлаб қолиш ва ихтилофни муросага келтириш орқали ҳал қилишдир. Оилавий муносабатларни тартибга солишнинг ўзига хос хусусиятларидан бири шундаки, Японияда оилавий муносабатлар Фуқаролик кодекси (Civil Code of Japan) билан тартибга солинади. Японияда “Оилавий муносабатлар бўйича иш юритиш тўғрисида”ги Қонун (Domestic Relations Case Procedure Act) оилавий низолар бўйича медиatsiянинг ҳуқуқий асосини ташкил қилади. Мазкур Қонун 2011 йилда қабул қилинган ва 2013 йилдан кучга киритилган бўлиб, оилавий ишлар бўйича суд тартиб-таомилларини белгилайди. Хусусан, Қонун оилавий низолар бўйича медиatsiя (chōtei) жараёни, суд муҳокамаси тартиби, болалар васийлиги ва ота-она ҳуқуқлари билан боғлиқ ишлар, мерос ва қариндошлик муносабатлари бўйича процессуал тартибни белгилайди. Моддий нормалар эса асосан Фуқаролик кодекси (Civil Code of Japan)да акс эттирилган. Япония Фуқаролик кодекси оилавий ишлар бўйича суд тартиб-таомилларини белгилайди ва медиatsiяни асосий босқич сифатида ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамлайди. Ўзбекистон қонунчилигида ҳам турли соҳаларда медиatsiя ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамланган, бироқ япон қонунчилигида назарда тутилган оилавий низолар бўйича медиatsiянинг ўзи хос хусусияти уни мажбурий эканлигида бўлиб, агар тарафлар медиatsiя орқали келишувга эриша олмасагина, иш суд муҳокамасига ўтади. Бу жараёнлар Японияда 1949 йилдан фаолият юритиб келаётган оилавий судлар (Family Court of Japan) томонидан амалга оширилади. Медиatsiя жараёни бир неча босқичдан иборат бўлиб, дастлаб тарафлардан бири оилавий судга медиatsiя тўғрисида ариза беради. Медиatsiя жараёни бир нафар судья ва икки нафар медиatsiя маслаҳатчиси (медиатор)дан иборат медиatsiя қўмитаси томонидан ёпиқ тартибда ўтказилади, тарафлар билан дастлаб алоҳида хоналарда суҳбат ўтказилиб, кейин келиштириш амалга оширилади. Медиatsiя натижасида келишувга эришилса, у суд қарори кучига эга бўлади. Оилавий медиatsiянинг япон модели суд тизимига интегрatsiя қилинганлиги, оилавий муросага асосланганлиги, махфийликни таъминланиши ва медиатив келишувни юридик кучга эга эканлиги хусусиятлари билан ажралиб туради. Японияда судгача медиatsiя жараёнида тахминан 55% ишлар келишув билан якунланади, яъни тарафлар суд муҳокамасисиз келишишади. Япониянинг бу тажрибаси оилавий низолар бўйича медиatsiя тизими самарали ва институционаллашган механизм эканлигини амалда исботлади. Мазкур тизим оилавий муносабатларда кескин зиддиятларни юмшатишга, болалар манфаатларини ҳимоя қилишга ва суд юкини камайтиришга хизмат қилади. Ўзбекистонда медиatsiя умумий тартибда “Медиatsiя тўғрисида”ги Қонун билан тартибга солинади. Оилавий муносабатлар эса Оила кодексида мустаҳкамланган. Амалда оилавий низоларда медиatsiя қўлланиши мумкин, лекин у Япониядагидек институционаллашган ва мажбурий босқич сифатида йўлга қўйилмаган. Япониянинг мазкур тажрибаси мамлакатимиз оила қонунчилигига тадбиқ этилса, жамиятимизда оилаларни сақлаб қолиш, бошқа турдаги оилавий низоларни тинч йўл билан ҳал қилиш тубдан яхшиланади.   Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академияси Фуқаролик-ҳуқуқий фанлар кафедраси в.б.доценти, ю.ф.ф.д.(PhD)  Э.К.Сабиров  

Бугун Ўзбекистон Республикаси Судялар олий кенгаши томонидан “10 март – Халқаро аёл судялар куни” ҳамда Ўзбекистон суд тизими тарихида илк бор Аёл судялар ассотсиатсияси ташкил этилганлиги муносабати билан тантанали байрам тадбири, шунингдек “Одил судловни амалга оширишда аёл судялар ўрни” мавзусидаги халқаро конференция ўтказилди. Меҳр-оқибат, садоқат ва эзгулик манбаи бўлган хотин-қизларни қўллаб-қувватлаш, уларни асраб-авайлаш Янги Ўзбекистон давлат сиёсатининг энг устувор йўналишларидан бирига айланди. Ҳозирги пайтда суд тизимида 246 нафар аёл судя одил судловни амалга оширишда фаол иштирок этмоқда. 2026-йил 27-феврал куни Давлатимиз раҳбарининг бевосита ташаббуси ва қўллаб-қувватлови билан мамлакатимизда илк бор Аёл судялар ассотсиатсияси ташкил этилди ва тегишли тартибда рўйхатдан ўтказилди. Бундан кўзланган асосий мақсад – суд тизимида аёл судяларнинг ўрни ва ролини янада мустаҳкамлаш, уларнинг касбий салоҳиятини ошириш, бу борада гендер тенгликни таъминлаш орқали одил судлов самарадорлигини янада юксалтириш ҳисобланади. “Одил судловни амалга оширишда аёл судялар ўрни” мавзусидаги халқаро конференцияда бир қатор хорижий давлатлар, хусусан Туркия, Қозоғистон, Қирғизистон ва Озарбайжоннинг Халқаро аёл судялар ассотсиатсиялари вакиллари иштирок этди. Конференцияда суд-ҳуқуқ тизимида аёл судяларнинг ўрни ва аҳамиятини янада мустаҳкамлаш, бу борада илғор хорижий амалиётни таҳлил қилиш, тажриба алмашиш, гендер тенгликни таъминлаш ҳамда одил судловни самарали амалга ошириш масалалари миллий ва халқаро экспертлар томонидан қизғин муҳокама қилинди. Халқаро экспертлар фаолияти энди бошланаётган Ўзбекистон Аёл судялар ассотсиатсияси адолат ва қонун устуворлигига содиқ ҳолда жамият ишончига муносиб хизмат қилиш, инсон қадр-қимматини ҳимоя қилиш ҳамда суд ҳокимияти нуфузини юксалтириш йўлида изчил фаолият олиб боришига ишонч билдирди.

Халқаро аёл судялар кунига бағишланган тантанали учрашув бўлиб ўтди  Мамлакатимиз тарихида илк бор Ўзбекистон аёл судялари ассотсиатсияси ташкил этилди ва мен ушбу воқеа муносабати билан барчамизни самимий қутлайман. Президентимиз томонидан хотин-қизлар ва болаларни зўравонлик ҳамда тазйиқлардан ҳимоя қилишга қаратилган муҳим фармон қабул қилинди. Бу – инсон тақдирини барбод қилиб, жиноятини “анъана” ниқоби остига яширишга, мавқеи ёки мансаби билан хаспўшлашга уринаётган кимсаларга қарши муросасиз қадамдир. Бу борада судялар ҳал қилувчи ўринга эга: қонун шундай ишлаши керакки, жиноятчи учун баҳона ҳам, “туйнук” ҳам қолмасин. Бунга эришиш учун судялар, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва терговга қадар текширув органлари фаолиятининг самарадорлиги, масъулияти янада оширилади ҳамда зўравонликнинг ҳар қандай ҳолатига реал ҳуқуқий баҳо берилиши таъминланади. Биринчи бор айнан ушбу халқаро сана муносабати билан аёл судяларимиз давлат мукофотлари билан тақдирландилар. Мен буни қатъияти ва ҳалоллиги билан одил судловни амалга ошираётган инсонларга бўлган юксак ҳурмат ифодаси, деб биламан. Зўравонлик атрофдагилар сукути ва мазлумларнинг қўрқуви ортига асло яширина олмаслиги керак. Биз ана шундай муҳитни барпо этишни мақсад қилганмиз.

Ўзбекистон Республикаси Одил судлов академиясида сунъий интеллект йўналишида халқаро эксперт, профессор (ДСc) Саид Гулямов иштирокида маҳорат дарси ҳамда Академия раҳбарияти билан учрашув бўлиб ўтди. Дастлаб, эксперт томонидан “Сунъий интеллект одил судлов тизимида: глобал стандартлардан Ўзбекистон Республикасининг миллий моделига” мавзусида мастер-класс ташкил этилди. Унда тингловчилар сунъий интеллектнинг замонавий имкониятлари, АI технологияларини амалиётда қўллаш механизмлари ҳамда глобал тенденсиялар ҳақида батафсил маълумот олдилар. Шундан сўнг Академия вакиллари ва Саид Гулямов ўртасида учрашув ўтказилиб, суд тизими ва таълим жараёнларига сунъий интеллект технологияларини босқичма-босқич жорий этиш масалалари муҳокама қилинди. Хусусан, эксперт томонидан Академия ўқув жараёнига муайян фанлар кесимида сунъий интеллект асосидаги ўқув модулларини ишлаб чиқиш бўйича таклифлар билдирилди. Томонлар мазкур модулларни ҳамкорликда ишлаб чиқиш ва амалиётга татбиқ этиш юзасидан келишувга эришдилар. Шунингдек, Саид Гулямов Академия тингловчилари ҳамда малака ошириш курси иштирокчилари учун келгусида маъруза ва амалий машғулотлар ўтказишга тайёр эканини билдирди. Мазкур учрашув Академияда инновацион таълим муҳитини ривожлантириш ҳамда сунъий интеллект технологияларини суд-ҳуқуқ соҳасига интегратсия қилиш йўлидаги муҳим қадам бўлди.   

2026-йил 1-сентабрдан Одил судлов академиясида халқаро ва миллий экспертларни жалб қилган ҳолда судялар учун “Жиноятдан жабрланган аёллар ва болалар билан ишлашнинг ўзига хос протсессуал жиҳатлари” махсус ўқув дастури ташкил этилади. "Аёллар ва болалар ҳуқуқларининг ҳимоясини кучайтириш ҳамда уларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларининг олдини олиш бўйича қўшимча ташкилий-ҳуқуқий чоралар тўғрисида"ги Ўзбекистон Республикаси Президентининг Фармонидан