O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tomonidan 2026-yil
5-yanvarda qabul qilingan PQ-1-son qaror bilan respublika mahallalarida xavfsiz muhitni yaratish borasida mutlaqo yangi — yaxlit va manzilli ishlash tizimi joriy etilmoqda. Mazkur hujjat 2025-yilda boshlangan islohotlarning mantiqiy davomi bo‘lib, mahallalarda jinoyatchilikni kamaytirish va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olish mexanizmlarini yanada takomillashtirishga qaratilgan.

2025-yil tajribasi – ijobiy natijalar

Qarorda qayd etilishicha, 2025-yilda amalga oshirilgan chora-tadbirlar natijasida mahallalarda jinoyatchilik qariyb 1,5 baravarga kamaygan. Bu esa ijtimoiy profilaktika tizimi to‘g‘ri yo‘nalishda ekanini ko‘rsatadi. Endilikda ushbu natijalarni mustahkamlash va barqaror tizimga aylantirish asosiy vazifa etib belgilandi.

Qarorning asosiy maqsadlari

Yangi qaror bilan quyidagi ustuvor yo‘nalishlar belgilab berildi:

1. Manzilli profilaktika orqali jinoyatchilikni keskin kamaytirish

Har bir mahalla kesimida kriminogen vaziyatni chuqur tahlil qilish, muammo ildiziga yetib borish va individual profilaktika choralarini qo‘llash ustuvor vazifa etib belgilandi.

2. Ayollar va yoshlar jinoyatchiligini ilmiy asosda o‘rganish

Oila-turmush munosabatlari doirasida yuz berayotgan jinoyatlar sabablarini “ilmiy xulosa — tavsiya — natija” tamoyili asosida o‘rganish va amaliy mexanizmlar ishlab chiqish nazarda tutilgan.

3. Tezkor murojaat va elektron nazorat tizimi

Noqonuniy holatlar bo‘yicha murojaatlarga tezkor munosabat bildirish tizimi yaratiladi. Zamonaviy axborot-kommunikatsiya va sun’iy intellekt texnologiyalari keng joriy etiladi.

Mahallalar “nomma-nom” biriktiriladi

2026-yilda kriminogen vaziyati og‘ir mahallalar aniq mas’ul rahbar va tashkilotlarga biriktiriladi. Endilikda:

“Qizil” toifadagi mahallalar — tuman va viloyat rahbarlari zimmasiga;

Uzoq yillardan buyon og‘ir ahvoldagi hududlar — huquq-tartibot idoralari va ilmiy muassasalarga;

Ayollar jinoyatchiligi yuqori bo‘lgan hududlar — oila va xotin-qizlar, sog‘liqni saqlash va adliya tizimiga biriktiriladi.

Bu yondashuv shaxsiy javobgarlikni kuchaytirish va “mas’ul — natija” tamoyilini qat’iy joriy etishga xizmat qiladi.

“Ijtimoiy profilaktika haftaligi” – yangi amaliy mexanizm

Qarorga ilova sifatida tasdiqlangan Nizomga muvofiq, mahallalarda muntazam ravishda “Ijtimoiy profilaktika haftaligi” o‘tkaziladi.

Haftalik doirasida:

- Ijtimoiy profilaktika obyektlari bilan individual ishlash;

- Ishsizlik muammosini hal qilish bo‘yicha mehnat yarmarkalari;

- Huquqiy maslahatlar va sayyor qabullar;

- Nizoli oilalar bilan manzilli ishlash;

- Sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish tadbirlari;

“Mahalla yettiligi” tomonidan aniq xulosalar shakllantirish va ijroga yo‘naltirish kabi kompleks chora-tadbirlar amalga oshiriladi.

Haftalik yakunlari ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda keng yoritiladi.

Raqamli tizimlar joriy etiladi

Ichki ishlar vazirligiga bir qator muhim vazifalar yuklatildi:

Fuqarolarning murojaatlarini xizmat planshetlari orqali real vaqt rejimida qabul qilish;

“Mening inspektorim” mobil ilovasini ishlab chiqish;

“E-ijtimoiy profilaktika” tizimi doirasida “E-nizoli oila” modulini joriy etish;

Mahalla huquq-tartibot maskanlari faoliyatini kengaytirish.

Bu esa inson omiliga bog‘liq xatolarni kamaytirish, shaffoflikni oshirish va tezkorlikni ta’minlashga xizmat qiladi.

Qonun ustuvorligi va qat’iy nazorat

Qaror bilan jinoyatlarni hisobdan yashirish, noto‘g‘ri malakalash yoki murojaatlarni ro‘yxatga olmaslik holatlariga mutlaqo barham berish bo‘yicha qat’iy choralar belgilandi. Har bir darajadagi prokuror va ichki ishlar organlari rahbarlariga shaxsiy javobgarlik yuklatildi.

Har oy va har chorak yakunida natijalar tanqidiy muhokama qilinadi hamda mas’ullarga nisbatan rag‘batlantirish yoki intizomiy chora ko‘rish mexanizmi joriy etiladi.

Asosiy tamoyil: “Obod va xavfsiz mahalla”

Mazkur qaror mahallalarda xavfsizlikni faqat huquqni muhofaza qilish organlari zimmasiga yuklash emas, balki mahalla, hokimlik, ijtimoiy xizmatlar va jamoatchilikning hamkorlikdagi mas’uliyatini kuchaytirishga qaratilgan.

PQ-1-son qaror bilan mahallalarda xavfsiz muhit yaratish yangi bosqichga ko‘tarildi. Endilikda profilaktika — jazodan oldingi asosiy vosita sifatida ko‘rilmoqda. Manzilli ishlash, raqamli nazorat, shaxsiy javobgarlik va jamoatchilik ishtiroki asosiy ustunlarga aylanmoqda.

Mazkur hujjat ijrosi mahallalarda barqaror xavfsizlikni ta’minlash, aholi roziligiga erishish va jamiyatda qonun ustuvorligini mustahkamlashga xizmat qiladi.

Hamid AKMALOV

O‘zbekiston Respublikasi

Odil sudlov akademiyasi xodimi,
Toshkent davlat yuridik universiteti magistri