Bugun O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasi rektori boshchiligidagi vakillar O‘zbekiston jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar universitetida bo‘ldilar. Uchrashuvda sud tizimi faoliyatini ommaviy axborot vositalarida professional yoritish, shuningdek ta’lim, huquq va media sohalari o‘rtasidagi hamkorlikni kengaytirish masalalari muhokama qilindi. Uchrashuv davomida universitetning moddiy-texnik bazasi, mediastudiyalari hamda o‘quv jarayoni bilan tanishildi. Muzokaralar yakunida universitet talabalari uchun “Sud jurnalistikasi” yo‘nalishida maxsus o‘quv kursini tashkil etish bo‘yicha kelishuvga erishildi. Rejaga ko‘ra, 30 nafar saralangan talabalar Odil sudlov akademiyasi professor-o‘qituvchilari, amaldagi sudyalar hamda media sohasi ekspertlari tomonidan o‘qitiladi. Ular sud jarayonlarini yoritishning huquqiy asoslari, jurnalistika standartlari, kasbiy etika hamda aybsizlik prezumpsiyasiga rioya etish kabi muhim masalalar bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘ladilar. Uchrashuv davomida universitet rektori Sherzodxon Qudratxo‘ja tomonidan universitet hududida sud muhitini aks ettiruvchi maxsus o‘quv auditoriyalari va amaliy mashg‘ulotlar zallarini tashkil etish taklifi bildirildi. Akademiya rahbariyati ushbu tashabbusni qo‘llab-quvvatlashga tayyor ekanini ma’lum qildi. Shuningdek, sud tizimi faoliyatini yoritishga ixtisoslashgan jurnalistlar uchun malaka oshirish va qayta tayyorlash dasturlarini yo‘lga qo‘yish ham rejalashtirilmoqda. Uchrashuv yakunida ikki oliy ta’lim muassasasi rahbarlari universitet talabalari bilan ochiq muloqot o‘tkazdilar.

Joriy yilning 12-mart kuni Odil sudlov akademiyasida Xalqaro yuristlar komissiyasi (ICJ) delegatsiyasi bilan uchrashuv o‘tkazildi. Uchrashuvda ICJning mintaqaviy direktori Timur Shakirov boshchiligidagi delegatsiya hamda Odil sudlov akademiyasi rahbariyati ishtirok etdi. Muloqot davomida tomonlar o‘rtasida yo‘lga qo‘yilgan ko‘p yillik hamkorlikning bugungi holati muhokama qilindi. Shuningdek, kelgusida hamkorlikni yanada rivojlantirishga qaratilgan rejalar va takliflar ko‘rib chiqildi. Xususan, Odil sudlov akademiyasi tomonidan quyidagi tashabbuslar ilgari surildi: — “Moot Court” (sud jarayoni simulyatsiyasi) formatida mashg‘ulotlar tashkil etish. Bunda tinglovchilar uchun inson huquqlari bo‘yicha xalqaro konvensiyalarni qo‘llagan holda imitatsiya qilingan sud majlislarini o‘tkazish; — mavzularni real keyslar asosida o‘qitish, ya’ni xalqaro inson huquqlari sudlari tomonidan qabul qilingan muhim qarorlar bazasini shakllantirish hamda ularni O‘zbekiston sud amaliyotiga moslashtirish bo‘yicha amaliy mashg‘ulotlar tashkil etish; — sudyalar va sudyalikka nomzodlar uchun “Odil sudlov va inson huquqlari bo‘yicha xalqaro standartlar” nomli darslik tayyorlash. Uchrashuv yakunida tomonlar o‘zaro hamkorlikni yanada mustahkamlash hamda ilgari surilgan tashabbuslarni amaliyotga tatbiq etish bo‘yicha hamkorlikni davom ettirishga tayyor ekanliklarini bildirdilar.

Yaponiyada oilaviy nizolarni hal qilishda mediatsiya (yaponcha: chōtei) sud tizimining ajralmas qismi hisoblanadi. Mamlakatimiz oila qonunchiligidan farqli ravishda yapon qonunchiligida ayrim toifadagi oilaviy nizolarni sudgacha mediatsiya tartibida ko‘rib chiqish majburiy hisoblanadi. Bu tizimning asosiy maqsadi oila a’zolari o‘rtasidagi munosabatlarni imkon qadar saqlab qolish va ixtilofni murosaga keltirish orqali hal qilishdir. Oilaviy munosabatlarni tartibga solishning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri shundaki, Yaponiyada oilaviy munosabatlar Fuqarolik kodeksi (Civil Code of Japan) bilan tartibga solinadi. Yaponiyada “Oilaviy munosabatlar bo‘yicha ish yuritish to‘g‘risida”gi Qonun (Domestic Relations Case Procedure Act) oilaviy nizolar bo‘yicha mediatsiyaning huquqiy asosini tashkil qiladi. Mazkur Qonun 2011 yilda qabul qilingan va 2013 yildan kuchga kiritilgan bo‘lib, oilaviy ishlar bo‘yicha sud tartib-taomillarini belgilaydi. Xususan, Qonun oilaviy nizolar bo‘yicha mediatsiya (chōtei) jarayoni, sud muhokamasi tartibi, bolalar vasiyligi va ota-ona huquqlari bilan bog‘liq ishlar, meros va qarindoshlik munosabatlari bo‘yicha protsessual tartibni belgilaydi. Moddiy normalar esa asosan Fuqarolik kodeksi (Civil Code of Japan)da aks ettirilgan. Yaponiya Fuqarolik kodeksi oilaviy ishlar bo‘yicha sud tartib-taomillarini belgilaydi va mediatsiyani asosiy bosqich sifatida huquqiy jihatdan mustahkamlaydi. O‘zbekiston qonunchiligida ham turli sohalarda mediatsiya huquqiy jihatdan mustahkamlangan, biroq yapon qonunchiligida nazarda tutilgan oilaviy nizolar bo‘yicha mediatsiyaning o‘zi xos xususiyati uni majburiy ekanligida bo‘lib, agar taraflar mediatsiya orqali kelishuvga erisha olmasagina, ish sud muhokamasiga o‘tadi. Bu jarayonlar Yaponiyada 1949 yildan faoliyat yuritib kelayotgan oilaviy sudlar (Family Court of Japan) tomonidan amalga oshiriladi. Mediatsiya jarayoni bir necha bosqichdan iborat bo‘lib, dastlab taraflardan biri oilaviy sudga mediatsiya to‘g‘risida ariza beradi. Mediatsiya jarayoni bir nafar sudya va ikki nafar mediatsiya maslahatchisi (mediator)dan iborat mediatsiya qo‘mitasi tomonidan yopiq tartibda o‘tkaziladi, taraflar bilan dastlab alohida xonalarda suhbat o‘tkazilib, keyin kelishtirish amalga oshiriladi. Mediatsiya natijasida kelishuvga erishilsa, u sud qarori kuchiga ega bo‘ladi. Oilaviy mediatsiyaning yapon modeli sud tizimiga integratsiya qilinganligi, oilaviy murosaga asoslanganligi, maxfiylikni ta’minlanishi va mediativ kelishuvni yuridik kuchga ega ekanligi xususiyatlari bilan ajralib turadi. Yaponiyada sudgacha mediatsiya jarayonida taxminan 55% ishlar kelishuv bilan yakunlanadi, ya’ni taraflar sud muhokamasisiz kelishishadi. Yaponiyaning bu tajribasi oilaviy nizolar bo‘yicha mediatsiya tizimi samarali va institutsionallashgan mexanizm ekanligini amalda isbotladi. Mazkur tizim oilaviy munosabatlarda keskin ziddiyatlarni yumshatishga, bolalar manfaatlarini himoya qilishga va sud yukini kamaytirishga xizmat qiladi. O‘zbekistonda mediatsiya umumiy tartibda “Mediatsiya to‘g‘risida”gi Qonun bilan tartibga solinadi. Oilaviy munosabatlar esa Oila kodeksida mustahkamlangan. Amalda oilaviy nizolarda mediatsiya qo‘llanishi mumkin, lekin u Yaponiyadagidek institutsionallashgan va majburiy bosqich sifatida yo‘lga qo‘yilmagan. Yaponiyaning mazkur tajribasi mamlakatimiz oila qonunchiligiga tadbiq etilsa, jamiyatimizda oilalarni saqlab qolish, boshqa turdagi oilaviy nizolarni tinch yo‘l bilan hal qilish tubdan yaxshilanadi.   O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasi Fuqarolik-huquqiy fanlar kafedrasi v.b.dotsenti, yu.f.f.d.(PhD)  E.K.Sabirov  

Bugun O‘zbekiston Respublikasi Sudyalar oliy kengashi tomonidan “10 mart – Xalqaro ayol sudyalar kuni” hamda O‘zbekiston sud tizimi tarixida ilk bor Ayol sudyalar assotsiatsiyasi tashkil etilganligi munosabati bilan tantanali bayram tadbiri, shuningdek “Odil sudlovni amalga oshirishda ayol sudyalar o‘rni” mavzusidagi xalqaro konferensiya o‘tkazildi. Mehr-oqibat, sadoqat va ezgulik manbai bo‘lgan xotin-qizlarni qo‘llab-quvvatlash, ularni asrab-avaylash Yangi O‘zbekiston davlat siyosatining eng ustuvor yo‘nalishlaridan biriga aylandi. Hozirgi paytda sud tizimida 246 nafar ayol sudya odil sudlovni amalga oshirishda faol ishtirok etmoqda. 2026-yil 27-fevral kuni Davlatimiz rahbarining bevosita tashabbusi va qo‘llab-quvvatlovi bilan mamlakatimizda ilk bor Ayol sudyalar assotsiatsiyasi tashkil etildi va tegishli tartibda ro‘yxatdan o‘tkazildi. Bundan ko‘zlangan asosiy maqsad – sud tizimida ayol sudyalarning o‘rni va rolini yanada mustahkamlash, ularning kasbiy salohiyatini oshirish, bu borada gender tenglikni ta’minlash orqali odil sudlov samaradorligini yanada yuksaltirish hisoblanadi. “Odil sudlovni amalga oshirishda ayol sudyalar o‘rni” mavzusidagi xalqaro konferensiyada bir qator xorijiy davlatlar, xususan Turkiya, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Ozarbayjonning Xalqaro ayol sudyalar assotsiatsiyalari vakillari ishtirok etdi. Konferensiyada sud-huquq tizimida ayol sudyalarning o‘rni va ahamiyatini yanada mustahkamlash, bu borada ilg‘or xorijiy amaliyotni tahlil qilish, tajriba almashish, gender tenglikni ta’minlash hamda odil sudlovni samarali amalga oshirish masalalari milliy va xalqaro ekspertlar tomonidan qizg‘in muhokama qilindi. Xalqaro ekspertlar faoliyati endi boshlanayotgan O‘zbekiston Ayol sudyalar assotsiatsiyasi adolat va qonun ustuvorligiga sodiq holda jamiyat ishonchiga munosib xizmat qilish, inson qadr-qimmatini himoya qilish hamda sud hokimiyati nufuzini yuksaltirish yo‘lida izchil faoliyat olib borishiga ishonch bildirdi.

Xalqaro ayol sudyalar kuniga bag‘ishlangan tantanali uchrashuv bo‘lib o‘tdi Mamlakatimiz tarixida ilk bor O‘zbekiston ayol sudyalari assotsiatsiyasi tashkil etildi va men ushbu voqea munosabati bilan barchamizni samimiy qutlayman. Prezidentimiz tomonidan xotin-qizlar va bolalarni zo‘ravonlik hamda tazyiqlardan himoya qilishga qaratilgan muhim farmon qabul qilindi. Bu – inson taqdirini barbod qilib, jinoyatini “an’ana” niqobi ostiga yashirishga, mavqei yoki mansabi bilan xaspo‘shlashga urinayotgan kimsalarga qarshi murosasiz qadamdir. Bu borada sudyalar hal qiluvchi o‘ringa ega: qonun shunday ishlashi kerakki, jinoyatchi uchun bahona ham, “tuynuk” ham qolmasin. Bunga erishish uchun sudyalar, huquqni muhofaza qiluvchi va tergovga qadar tekshiruv organlari faoliyatining samaradorligi, mas’uliyati yanada oshiriladi hamda zo‘ravonlikning har qanday holatiga real huquqiy baho berilishi ta’minlanadi. Birinchi bor aynan ushbu xalqaro sana munosabati bilan ayol sudyalarimiz davlat mukofotlari bilan taqdirlandilar. Men buni qat’iyati va halolligi bilan odil sudlovni amalga oshirayotgan insonlarga bo‘lgan yuksak hurmat ifodasi, deb bilaman. Zo‘ravonlik atrofdagilar sukuti va mazlumlarning qo‘rquvi ortiga aslo yashirina olmasligi kerak. Biz ana shunday muhitni barpo etishni maqsad qilganmiz.

O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasida sun’iy intellekt yo‘nalishida xalqaro ekspert, professor (DSc) Said Gulyamov ishtirokida mahorat darsi hamda Akademiya rahbariyati bilan uchrashuv bo‘lib o‘tdi. Dastlab, ekspert tomonidan “Sun’iy intellekt odil sudlov tizimida: global standartlardan O‘zbekiston Respublikasining milliy modeliga” mavzusida master-klass tashkil etildi. Unda tinglovchilar sun’iy intellektning zamonaviy imkoniyatlari, AI texnologiyalarini amaliyotda qo‘llash mexanizmlari hamda global tendensiyalar haqida batafsil ma’lumot oldilar. Shundan so‘ng Akademiya vakillari va Said Gulyamov o‘rtasida uchrashuv o‘tkazilib, sud tizimi va ta’lim jarayonlariga sun’iy intellekt texnologiyalarini bosqichma-bosqich joriy etish masalalari muhokama qilindi. Xususan, ekspert tomonidan Akademiya o‘quv jarayoniga muayyan fanlar kesimida sun’iy intellekt asosidagi o‘quv modullarini ishlab chiqish bo‘yicha takliflar bildirildi. Tomonlar mazkur modullarni hamkorlikda ishlab chiqish va amaliyotga tatbiq etish yuzasidan kelishuvga erishdilar. Shuningdek, Said Gulyamov Akademiya tinglovchilari hamda malaka oshirish kursi ishtirokchilari uchun kelgusida ma’ruza va amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazishga tayyor ekanini bildirdi. Mazkur uchrashuv Akademiyada innovatsion ta’lim muhitini rivojlantirish hamda sun’iy intellekt texnologiyalarini sud-huquq sohasiga integratsiya qilish yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi.

2026-yil 1-sentabrdan Odil sudlov akademiyasida xalqaro va milliy ekspertlarni jalb qilgan holda sudyalar uchun “Jinoyatdan jabrlangan ayollar va bolalar bilan ishlashning o‘ziga xos protsessual jihatlari” maxsus o‘quv dasturi tashkil etiladi. "Ayollar va bolalar huquqlarining himoyasini kuchaytirish hamda ularga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlik holatlarining oldini olish bo‘yicha qo‘shimcha tashkiliy-huquqiy choralar to‘g‘risida"gi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmonidan 

O‘zbekiston Respublikasi Odil sudlov akademiyasi vakili 2026 yil 16–26 fevral kunlari JICA xalqaro tashkiloti ko‘magida Yaponiya davlatining Tokio shahrida fuqarolik qonunchiligini takomillashtirish masalalariga bag‘ishlangan malaka oshirish kurslarida ishtirok etdi. Seminar-treninglar davomida yaponiyalik professor-o‘qituvchilar tomonidan quyidagi mavzularda mashg‘ulotlar o‘tkazildi:— generativ sun’iy intellekt va mualliflik huquqi;— raqamli platformalarni huquqiy tartibga solish;— shartnomadan tashqari majburiyatlar (delikt) huquqi va nomulkiy huquqlarni himoya qilish;— qo‘llaniladigan huquqni tanlash masalalari;— sud tizimining huquqni himoya qilishdagi roli, majburiyatlari hamda preventiv huquqiy qo‘llab-quvvatlash;— fuqarolik munosabatlarida davlat ishtiroki. Shuningdek, xizmat safari doirasida Yaponiya Adliya vazirligiga tashrif buyurilib, vazirlik tarkibidagi Sud ishlari byurosi faoliyati bilan yaqindan tanishildi. O‘zbekiston delegatsiyasi a’zolari O‘zbekistonning Yaponiyadagi elchisi Muxsinso‘ja Abduraxmonov bilan uchrashuv o‘tkazdilar. Seminar-treninglar yakunida ishtirokchilarga “Fuqarolik huquqi” bo‘yicha hamkorlik dasturi muvaffaqiyatli yakunlangani haqida sertifikatlar topshirildi.

Bugun zamonaviy ta’lim faqat ma’lumot berish bilan cheklanmaydi. Odil sudlov akademiyasida joriy etilayotgan ochiq va innovatsion mashg‘ulotlar hamkorlik, tahlil va amaliy fikrlashga asoslangan yangi formatni namoyon etmoqda. Ana shunday mashg‘ulotlardan biri Jinoyat huquqi ixtisosligi tinglovchilari uchun tashkil etildi. “LegalLens AB” advokatlik firmasi advokati S.Karimov tomonidan “Sudlarda advokatlik funksiyasini amalga oshirishning o‘ziga xos xususiyatlari” mavzusida o‘tkazilgan mahorat darsi davomida nazariy bilimlar amaliy misollar bilan boyitildi. Mashg‘ulot ochiq muloqot va tahlilga boy tarzda o‘tkazilib, tinglovchilarga sud jarayonida advokatning himoya funksiyasi va kasbiy yondashuvlari bo‘yicha muhim amaliy xulosalar berildi.